Voorbij

Het is weer afgelopen. Gisteren ging in het hoofdgebouw van de Universiteit Hasselt de zoveelste werelddovendag door. Ik heb in eerdere posts al aangestipt dat ik vréselijk zenuwachtig was voor mijn lezing. Bleek er uiteindelijk een kleine 10 (TIEN!) man in een zaal te zitten waar normaliter gemakkelijk 120 man in kon. Tsjah. Op voorhand stressen voor niets. Los daarvan raakte ik bij momenten flink in de knoop met mijn handen, het zweet vormde zilveren parels op de top van mijn neus (maar ook op mijn rug, voorhoofd, schouders, enfin, overal… en te bedenken dat ik mijn zweet-bij-stress-eigenschap ken en thuis op voorhand een vers T-shirt had klaargelegd, dat ik dan natuurlijk ook vergat), het talrijk opgekomen publiek heeft hopelijk iets bijgeleerd, en ik was zo content toen het voorbij was.

Het is wel een ervaring: je hele leven groei je op in de Nederlandse gesproken taal, tijdens de obligate schooltijd deed ik de nodige kennis van Frans, Duits en Engels op (om de eerste twee nadien ook even snel weer te vergeten) om tenslotte 5 jaar geleden een nieuwe en fantastische nieuwe taal te leren kennen. Maar dat betekende nu ook weer niet dat ik me in die taal zelfzeker genoeg voelde om zonder een spatje zenuwen naar die lezing uit te kijken. Dat enkele aandachtige lezers van mijn weblog op voorhand hadden laten weten dat ze zouden afkomen, hielp ook niet echt. Soit, vrijdagavond nog een paar uur aan die presentatie zitten prutsen, en ’s ochtends om 8u startte Arie (mijn witte Volvo 440 van 11 zomers oud) zijn machinerie op om me naar Limburg te brengen. Toen om kwart na elf bleek dat de tien (al te late) binnenkomers effectief de enige geïnteresseerden waren, wist ik niet of ik me blij (wegens weinig volk en dus geen overdonderd gevoel) of boos (hoe wagen ze het om mijn uitermate interessante lezing aan zich te laten voorbijgaan?) moest voelen. Een onstabiele mix van die twee in mijn achterhoofd door elkaar schuddend, ging ik van start met twee schrijftolken en twee stemtolken voor mijn neus… laat ons hopen dat ze mijn Vlaamse-gebarentaal-met-zenuwen hebben kunnen ontcijferen.
Wat ik nog van Werelddovendag moet onthouden (en u ook!) zijn de getuigenissen en het daaropvolgende panelgesprek van Dove jongeren die in het buitenland hadden gestudeerd. Al snel bleek dat het een ervaring is waar de verschillende deelnemers eigenlijk geen woorden/gebaren voor hadden om het te beschrijven… “men moet het zelf meemaken om te weten wat het is” was de algemene ondertoon van het hele panelgesprek. Toch bleken Gallaudet, het CDS in Bristol, Frontrunners in Denemarken en de universiteit van Jyväskylän yliopisto (dénk ik toch) in Finland allemaal één ding gemeen te hebben: ze geven aan een Doof iemand het gevoel dat ze echt gelijkwaardig zijn aan de ander. Natuurlijk gebeuren er nog wel wat schoonheidsfoutjes op de verschillende universiteiten, maar steevast was de ondertoon van elke getuigenis zeer positief. Als iemand in Bristol wil telefoneren, zal hij/zij ook gebarentaal gebruiken terwijl hij praat met de andere persoon aan de lijn. Ook al staat er misschien geen enkele Dove persoon mee te luisteren, ze hebben wel de kans om dat te doen als ze dat willen, net als wanneer een horend iemand steeds kan meeluisteren met de conversaties van iemand anders. In feite kan men zeggen dat er uitgegaan wordt van een “gebarentalige” omgeving in plaats van een omgeving waar men pakweg Nederlands, Engels of Arabisch spreekt. Het is in feite een keuze die zeer logisch klinkt, maar in de realiteit van alledag is het nog steeds erg matig. Ik heb het vroeger al gehad over de weinige tolkuren die Dove kinderen en jongeren in het onderwijs tot hun beschikking hebben, met als gevolg dat ze tot 25u van de schooltijd moeten proberen om met liplezen en zelfstudie hun plan te trekken. In Finland, Gallaudet en Bristol is de universiteit (Frontrunners is een leiderschapsproject dat strikt niet tot een universitair diploma leidt) zoveel mogelijk toegespitst op de behoeften van de Dove student, met als gevolg dat alle lessen steeds met tolken toegankelijk zijn. Dit vraagt wel wat nuance: Gallaudet is als enige universiteit echt volledig toegankelijk voor doven. In Finland en Bristol gaat het voor zover ik me herinner voornamelijk over een bepaalde faculteit of onderzoekscentrum, maar zoals eerder al gezegd is de omgeving op alle drie de universiteiten “gebarentalig”: alles en iedereen wordt er verondersteld met elkaar te communiceren in dié ene voertaal.

Misschien klinkt het voor sommige lezers allemaal nogal radicaal: moet spraak dan echt helemaal uitgebannen worden? Het is voor mij lang een dilemma geweest, omdat ik zelf zo goed praat. Alleen, er zijn er niet veel die dat niveau halen in gesproken taal, ook al omdat ik pas doof werd toen ik 3,5 jaar oud was, dus net nà de cruciale periode van de taalverwerving. En hoe goed ik ook praat, als er geen one-on-one contact is met een sprekend persoon, verdrink ik in een vloed van warrige geluiden en onbegrijpelijke lipbeelden.

Los van de economische (en in dit geval dus partijpolitieke) belangen die er meespelen in een al-dan-niet-keuze voor meer financiële middelen voor tolken, aangepast (d.w.z. op maat van elke individuele Dove of slechthorende) onderwijs en a forteriori een aangepaste maatschappij, is de keuze voor volledige inclusie van de Dove mens, net als die voor eender welke andere persoon die om één of andere reden in deze samenleving als anders wordt beschouwd, een ideologische keuze: gaan we écht voor een gelijke samenleving, of niet? Dit kan met een heel concreet voorbeeld heel wat aanschouwelijker worden gemaakt: wat zou u willen als het úw kind was: dat hij/zij een volwaardig deel van de maatschappij is en als dusdanig benaderd wordt, of dat hij/zij steeds achtergesteld blijft in vergelijking met de rest, die door het gebruik van gesproken taal een niet te onderschatten voordeel krijgen tegenover de Dove met identiek dezelfde of zelfs meer capaciteiten maar met één nadeel: de niet-functionerende oren…

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s